Kościół św. Marii jest jednym z najpiękniejszych ceglano gotyckich kościołów w Stendalu. Wybudowany jako romańska bazylika, przebudowany w 1420 roku na późnogotycki kościół halowy. Prawie w tym samym czasie powstała katedra św. Mikołaja. Wyjątkowo dobrze zachowane i starannie odrestaurowane wnętrze zachwyca czerwoną cegłą i białymi sklepieniami. Wiele z części wyposażenia pochodzi z czasów kiedy powstała gotycka świątynia, jak naprzykład rzeźby z XIII w. ozdabiające prezbiterium jak i wiele innych cennych eksponatów z poźniejszych epok.

Na pamiątkę tej historii i powodzi wykonano z żelaza kopię szczupaka i powieszono go wysoko na jednym z filarów kościoła. Wysokość nie odzwierciedlała poziomu wody w kościele, w ten sposób chciano aby psotne dzieci nie mogły jej dosięgnąć.

Prawdopodobnie ryba ta symbolizuje także początek postu, podczas którego ryby były ważną częścią jadłospisu, do tego w hanzeatyckim Stendalu ryby były głównym towarem handlowym. Prawdopodobnie, także w katedrze znajdował się podobny symbol ryby.

Szczególnie cennym elementem wyposażenia kościoła z innej epoki niż chrzcielnica jest hanzeatycki zegar astronomiczyny, który znajduje się pod emporą organową. Tak jak wszystkie astronomiczne zegary ma on trzy metry wysokości i trzy metry szerokości, powstał on prawdopodobnie około 1580 roku. Pory dnia są na nim pokazywane na podzielonej na 24 godziny tablicy, tak że mała wskazówka o godzinie 12 w południe pokazuje nie na górę tak jak do tego jesteśmy przyzwyczajeni, lecz na dół na godzinę 6. Można z niego odczytać w jakiej fazie znajduje się księżyc i aktualną datę. Czasomierz pokazuje obok dużej i małej wskazówki cztery dalsze wskazówki, które na końcach ozdobione są księżycem, słońcem i dwoma gwiazdami. Przy tym słoneczna wskazówka pokazuje aktualny dzień i miesiąc, który można odczytać ze środkowego wieńca liczb. Obydwie gwiazdy służą jako przeciwciężar słońca i księżyca.

Nie podlega wątpliwości, że hanzeatyckie zegary astronomiczne są mechanicznym arcydziełem. Dzisiaj jest bardzo mało zegarmistrzów, którzy biorą na siebie odpowiedzialność ich naprawy. Jednak hanzeatyckie miasto Stendal miało szczęście. W XIX w. ówczesny kościelny E. Zimmermann wykorzystując stare części zegara zreparował go, jednak później został on przez niego świadomie popsuty. Do 1970 roku zegar niefunkcjonował, wtedy złotnik Oskar Roever znalazł stare części mechanizmu zegara i rozpoczął żmudną i długotrwałą naprawę. Po dwóch latach pracy w maju 1970 roku zegar został naprawiony. Od tego momentu co 5 dni za pomocą 65 kg ciężaru jest on nakręcany.

Inne zachowane ale tylko po części hanzeatyckie zegary astronomiczne znajdują się w katedrze w Bad Doberan, w kościele św. Mikołaja w Stralsundzie, w lubeckim kościele św. Marii w Wismarze i Gdańsku. Jednak tylko w rostockim kościele Mariackim znajduje się drugi tego typu funkcjonujący zegar.

Wiele innych klejnotów przeszłych epok można odkryć w kościele św. Marii. Także w wielu gotyckich budowlach Hanzeatyckiego Miasta Stendal ukryte są ciekawe historie.

• Sünder-Gaß, Martina: St. Marien in Stendal, 2010.