Seite drucken
 
Europejski Szlak Gotyku Ceglanego został na targach poświęconych ochronie zabytków denkmal2010 w Lipsku odznaczony złotym medalem za wyjątkowe starania wniesione w ochronę zabytków w Europie.
 
Goldmedaille
 
 
 
 
Klasztor Luene

Wzdłuż Europejskiego Szlaku Gotyku Ceglanego...

 
Gotyk Ceglany, ten jedyny w swoim rodzaju styl architektoniczny jest fenomenen obecnym nie tylko wzdłuż wybrzeży Morza Bałtyckiego, ale także daleko na południe w głębi lądu. W Danii, na dużych obszarach Polski i w Niemczech, aż po Berlin i Brandenburgię, Saksonię-Anhalt i Dolną Saksonię, nawet w południowych częściach Szwecji, w krajach Nadbałtyckich i w Rosji można napotkać na to średniowieczne, ceglane dziedzictwo kulturowe w jego różnorodnych regionalnych formach i odmianach.

I tak naprzykład w północno-wschodniej części Polski w Olsztynie można znaleźć znajomą architekturę. W znajdującym się tutaj Zamku Kapituły Warmińskiej mieszkał i przeprowadzał badania Mikołaj Kopernik. W bliskiej odległości od miasta znajduje się wiele ocalałych średniowiecznych zamków, które w ówczesnych czasach należały do Zakonu Krzyżackiego. Olsztyn to wrota Mazur, największej i najbardziej znanej Krainy Jezior w Polsce. Na ślady historii jeszcze sprzed czasów Gotyku Ceglanego można natrafić w Płocku, malowniczo położonym nad brzegiem Wisły. Z królującymi ponad miastem budowlami Katedry, dawnego Zamku Książąt Mazowieckich i budynkami dawnego Zakonu Benedyktynów. Udając się dalej wzdłuż Wisły w kierunku północnym dotrzemy do Torunia, miasta ze światowym dziedzictwem kulturowym i prawie tysiącem historycznych budynków, miejscem narodzin Kopernika i ojczyzną pierników. Obok jego imponującego Ratusza Staromiejskiego i wielu gotyckich kościołów godnym polecenia jest spacer wzdłuż fortyfikacji miejskich. Tylko kilka kilometrów dalej, także nad brzegiem Wisły znajduje się Chełmno. Wędrówka po prawie w całości zachowanej starówce, to jak wycieczka w przeszłość do czasów średniowiecza. Czerwona cegła rzuca się w oczy na każdym kroku, także odwiedzając wspaniały Gdańsk, tętniącą życiem metropolię północnej Polski i miejsce powstania legendarnej „Solidarności”. Z jego górującym ponad miastem Kościółem Mariackim, największym średniowiecznym, gotycko-ceglanym objektem na świecie, którego budowa trwała 150 lat.

W niedużym Sławnie odwiedziny potężnego, robiącego ogromne wrażenie Kościoła Mariackiego to obowiązek. Także obydwie zachowane bramy miejskie są pięknymi przykładami średniowiecznego Gotyku Ceglanego. Stąd łatwo dotrzeć do Szczecina, gdzie Bazylika Archikatedralna po wielu dziesiątkach lat świętuje swoją nową więżę, na którą można wejść na pieszo lub wjechać windą. Kościół św. Piotra i Pawła przypomina poprzez sposób w jaki zostały wykonane jego ozdoby o niemieckim mieście Brandenburg nad Hawelą, gdzie także pracował średniowieczny budowniczy i architekt Hinrich Brunsberg. Zamek Książąt Pomorskich jak i Wały Chrobrego są również godne odwiedzin. W bliskiej odległości, jednak w cieniu Szczecina leży Stargard Szczeciński z jego bardzo oryginalną, wybudowaną ponad rzeką i jedyną w swoim rodzaju w Europie Bramą Młyńską. Kolegiata NMP Królowej Świata z jej fantastycznym sklepieniem gwiaździstym uważana jest za najpiękniejszy kościół gotycko - ceglany w Polsce.

Kawałek dalej na zachód po drugiej stronie Odry leży Prenzlau. Już z daleka widać kościół St. Marien z jego nietypowymi bliźniaczymi wieżami. Pochwalić się on może jednym z najbardziej znanych gotycko-ceglanych szczytów wschodnich. Klasztor Dominikanów będzie częścią kulisów Landowej Wystawy Ogrodowej 2013. Jadąc dalej w kierunku południowym we Frankfurcie nad Odrą czeka nie mniej znany kościół St. Marienkirche, którego znane średniowieczne witraże trafiły podczas wojny jak zdobycz wojenna do Związku Radzieckiego i dopiero kilka lat temu zostały zwrócone. Na miłośników wycieczek rowerowych czeka szlak rowerowy Odra-Nysa prowadzący przez Frankfurt. Pozostawiając za sobą po prawej stronie Berlin dotrzeć można do dawnej siedziby biskupiej Brandenburg nad Hawelą, ponad 1000 letniego miasta z zespołem katedralnym, kościołem St. Katharinenkirche i dawnym klasztorem St. Pauli, kilkoma bramami wieżowymi i wieloma innymi budowlami godnymi zobaczenia. Miasto jest malowniczo położone pośród jezior i rzek, które zapraszają do uprawiania sportów wodnych jak i do pieszych wędrówek. Niecałą godzinę jazdy na zachód napotkać można wznoszące się w niebo wieże Hanzeatyckiego Miasta Stendal. Aż cztery średniowieczne kościoły halowe wraz z cennym wyposażeniem jak i dwie piękne bramy, Brama Uenglinger i Brama Tangermuender ukazują dawne znaczenie tego hanzeatyckiego miasta, które w XV wieku było kwitnącym miastem handlowym.

Także Dolna Saksonia, Szleswik-Holstein i Dania ze swoimi wspaniałymi budowlami są częścią dziedzictwa kulturowego Gotyku Ceglanego. W Hanzeatyckim Mieście Lueneburg położonym nad rzeką Ilmenau, które stało się bogate dzięki soli, mieszają się dwa style Gotyk Ceglany i Gotyk z czasów renesansu. Szczególnie kościoły są klasycznym przykładem północnoniemieckiego Gotyku Ceglanego, podczas gdy ratusz, budowla z wieloma dobudowaniami z różnych epok, należy do najbardziej znaczących budowli w Niemczech. Niepowtarzalne są także ponadczasowe kamienice szczytowe z szarmanckimi krzywymi szczytami z cegły, pochodzące z czasów gotyku i renesansu. Imponującą kulturowo-historycznie jak i optycznie katedrę znajdziemy w Bardowick, miejscowości położonej niedaleko Lueneburga. Dotrzeć do niej można jadąc dobrze rozbudowanym szlakiem rowerowym, po drodze czeka na odkrycie wiele gotycko-ceglanych kościołów, każdy z nich to prawdziwy unikat. W okolicach Lueneburga znajduje się także sześć wyjątkowych klasztorów: Luene, Walsrode, Wienhausen, Medingen, Ebstorf i Isenhagen są one nie tylko klejnotami gotyckiego stylu ale i poźniejszych epok, do dzisiaj znajdują się w nich zakony żeńskie, w których odwiedzający zobaczy o wiele więcej niż tylko zimne klasztorne mury. W regionie nazywanym „Altes Land” leży Buxtehude, miasto o ponad 1000 letniej historii. W oczy rzucają się dobrze zachowane kanały wodne nazywane Fleth, powstałe na wzór holenderski. Wspomnieć należy także o kościele St. Petri-Kirche jak i potężnej bramie Marschtorzwinger, podobnej długoby szukać. Po drugiej stronie Elby i za Kanałem Kilońskim zbliżamy się do znaczących miejsc z czasów Wikingów jednym z nich jest Hedeby przy wąskiej zatoce w rodzaju fjordu Schlei, znajdującej się w starej siedzibie biskupiej w mieście Schleswig. Katedra tutaj stojąca przez swoje niepowtarzalne, średniowieczne wyposażenie nie ma sobie równych. Spacer po wyspie Holm jest obowiązkiem podczas odwiedzin w Schleswik. Nad Haderslev Fjord leży duńskie miasto o tej samej nazwie Haderslev. Posiada ono jedną z najlepiej zachowanych starówek wraz z katedrą bez wieży, znaną ze swojej wspaniałej akustyki i purytańskiego charakteru. Podczas wizyty należy koniecznie rzucić okiem na program koncertów. Ciekawą atrakcją może być także wycieczka łodzią lub statkiem.

Można powiedzieć że Gotyk Ceglany, który jest prawie wszechobecny w Meklemburgii-Przedpomorzu stał się wyróźnikiem tego Landu tak samo jak piękna przyroda, zamki i pałace. Wrażenie robią nie tylko miasta położone na wybrzeżu Bałtyku, daleko w głębi lądu leży na przykład stolica kraju związkowego Schwerin, miasto znane ze swojego zamku, który jest siedzibą parlamentu jak i z katedry, z jej 117-metrowej wieży rozpościera się wspaniały widok w dalekie części regionu. Kawałek dalej na południe znajduje się Parchim, nie był on co prawda miastem hanzeatyckim, ale godne podziwu są, jego interesujący gotycki, później przebudowany na neogotycki ratuszu, jak
i dwa kościoły, których średniowieczne więźba dachowe można zwiedzać.

Na północ od Schwerina w mieście Barlacha Güstrow, które także radzi sobie bez znanego tytułu miasta hanzeatyckiego, obok potężnego renesansowego zamku czeka już wspaniale zachowany kościół parafialny i katedra jak i wszechobecny rzeźbiarz Ernst Barlach, który aż do śmierci w 1938 roku żył i tworzył w Güstrow. Podczas pobytu w mieście należy koniecznie odwiedzić muzea Ernsta Barlacha. I tak, droga prowadzi w końcu do Hanzeatyckiego Miasta Wismar, który z jego wieloma zabytkami jest wspaniałym przykładem Gotyku Ceglanego. Szczególnie obydwa kościoły parafialne St.-Nikolai-Kirche i St.-Marien-Kirche doskonale się zachowały i do dziś pełnią swoja pierwotną funkcję. W kościele St.-Nikolai-Kirche trzeba bardzo wysoko podnosić głowę, jego sklepienie należy do najwyższych na świecie. Wismar to dobry punkt startowy do wypadu w bliską okolicę. Szczególnie godnym polecenia jest wycieczka do sąsiedniego małego miasta Neukloster, pięknie położonego pośród lasów i jezior z w całości zachowanym klasztorem i probostwem otoczonym parkiem klasztornym, który leży nad jeziorem Neukloster.

Kilka kilometrów na południe od znanego kurortu Heiligendamm i tylko kilka metrów od Kamp i od centrum miasta Bad Doberan z jego klasycystycznymi budowlami znajduje się symbol miasta, jedyna w swoim rodzaju katedra z pozostałościami poklasztornymi, kostnicą i innymi budynkami. Gotycka świątynia, która jest dowodem technicznej precyzji, dzięki swojej w całości zachowanej strukturze budowlanej i wystrojowi wnętrza o międzynarodowej randze stanowi świetny materiał pokazowy do całodziennego zwiedzania. Także w Ribnitz-Damgarten na granicy pomiędzy Meklemburgią i Przedpomorzem leży znany gotycko-ceglany klasztor Klarysek Klarissenkloster, który w całości poświęcony jest bursztynowi. To małe, pięknie położone miasto jest zachodnią bramą do półwyspu Fischland-Darss-Zingst skąd z wieży kościoła Mariackiego roztacza się wspaniały widok, aż po Morze Bałtyckie i Rostok. Dalej na wschód dotrzeć można do Uniwersyteckiego i Hanzeatyckiego Miasta Greifswald. Położone nad rzeką Ryck, niedaleko od rybackiej wioski Wiek ze znaną dzięki malarzowi Casparowi Dawidowi Friedrich ruiną klasztoru Eldena, ze wspaniałym Pomorskim Muzeum Krajowym/
Pommerisches Landesmuseum, drugim najstarszym uniwersytetem na terenie basenu Morza Bałtyckiego (założone w 1456 roku) i trzema tworzącymi sylwetkę obrazu miasta gotycko-ceglanymi kościołami zaprasza
do dłuższych odwiedzin.

Kawałek dalej na wschód znajduje się 750-letnie Książeńce Miasto Wolgast, wrota wyspy Uznam, miejsce urodzin malarza niemieckiego romantyzmu Philipa Otto Runge. Za restaurację sarkofagów w gotyckim kościele St. Petri kościół otrzymał w roku 2010 nagrodę europa-nostra. Do znanych zabytków należy także kaplica St. Gertrud trochę oddalona od uroczego, średniowiecznego Starego Miasta. Drugimi znanymi wrotami wyspy Uznam jest Hanzeatyckie Miasto Anklam, malowniczo położone nad rzeką Penne i przy szlaku rowerowym Berlin-Uznam, miasto urodzin pioniera lotnictwa Otto Lilienthala. Kościół Marienkirche leżący przy rynku, uważany jest za jeden z najpiękniejszych egzemplarzy Gotyku Ceglanego w Niemczech. Neubrandenburg – „Miasto czterech bram” posiada prawdopodobnie jedne z najbardziej imponujących fortyfikacji miejskich w Europie. Prawie w całości zachowany mur miejski i jego cztery bramy, to parada gotycko ceglanej sztuki. Do tego odbudowany z ruin kościół Konzertkirche jest dzięki swojej estetyce jak i akustyce uznanym domem koncertowym w Europie. Następną superlatywę można odkryć w Burg Stargard, którego zamek o tej samej nazwie z jego 13 pojedyńczymi budynkami jest najbardziej na północ wysuniętym zamkiem warownym w Niemczech, jest on kulturalnym centrum leżącym pośrodku otaczającej obydwa miasta przepięknej krainy jezior Feldberg.

Wyjątkowymi nie tylko jeśli chodzi o walory krajobrazowe, lecz także o piękno średniowiecznych, gotycko-ceglanych zabytków są Hanzeatyckie Miasto Stralsund i Wyspa Rugia. Stralsund ze swoimi trzema dumnymi kościołami i wieloma wspaniałymi, zabytkowymi budowlami, które doskonale harmonizują z nowym Oceaneum i mostem Ruegenbruecke zasłużył sobie w zupełności na wpis na listę światowego dziedzictwa kulturowego. Pozostawiając za sobą wyjątkową panoramę Stralsundu, po drugiej stronie mostu czekają już klasyczne atrakcje wyspy: przyroda, kąpieliska, skały kredowe, „Białe Miasto” i wiele, wiele innych. Do tego w praktycznie każdej miejscowości lub miasteczku napotkać można purystycznie nastrajające, przepiękne perły Gotyku Ceglanego wraz z kościołem Marienkirche w Bergen, najstarszym na wyspie.

Cały region ma do zaoferowania o wiele więcej niż tylko malownicze krajobrazy. Wszystko jedno dokąd poprowadzi Państwa wasza podróż, z pewnością gdzieś na horyzoncie pojawi się gotycko-ceglana wieża.
 
 
 
Zamek Kapituły Warmińskiej, Olsztyn
Fot. Mieczysław Wieliczko
 
Zamek Książąt Mazowieckich, Płock
 
Katedra śśw. Janów, Toruń
 
Kościół farny pw. Wniebowzięcia NMP, Chełmno
Fot. Elżbieta Pawelec
 
Kościół Mariacki, Gdańsk
 
Kościół pw. Wzniebowzięcia NMP, Sławno
Fot. Dział Promocji Urzędu Miejskiego w Sławnie